Tarihi binalarda yangına sebep olabilecek her türlü riski prensip olarak ortadan kaldırmak gerekmektedir. Ancak binaların tarihi niteliğe sahip olması ve yapı malzemelerinin büyük bir kısmının ahşap olması yangın riskini ve yükünü artırmaktadır.

Tarihi yapılarda olası yangın sonucunda geri dönülmesi imkansız iki konu gündeme gelmektedir. Meydana gelecek can ve tarihi eser kaybını geri getirmemiz mümkün değildir. Tarihi yapılarda yangının verebileceği zararlar dışında, yapıya ve içindeki eserlere yönelik hırsızlık ve tahribata yönelik elektronik güvenlik önlemleri de gözardı edilmemelidir.

Tarihi yapılarda yangın ve güvenliğe önlemlerini şu başlıklar altında toplayabiliriz.

1- Çevre Güvenliği :

Terör ve genel amaçlı olmak üzere tesis edilecek çevre güvenlik sistemleri, tarihi yapının konumuna ve kullanım amacına uygun olmalıdır. Genelde belli bir merkez ve algılama cihazlarından oluşan sistem, değişik algılama teknolojilerini kullanabilir. Bu algılama sistemlerini kısaca şu şekilde sıralayabiliriz;

• Çitlerde titreşim algılama,
• İnfrared bariyerler,
• Toprak altı ve yer üstü elektromanyetik algılama,

Ayrıca mevcut tesisat video kamera ve kayıt sistemleriyle desteklenebilir.

2- Dahili Güvenlik :

Genel ve özel ama.lı olarak tesis edilecek sistemler, yine tarihi yapının özelliğinden yola çıkılarak tasarlanmalıdır. Geçişlerin sınırlandırılmasına, çok değerli tarihi eserlerin tahribatına ve çalınmasına, ziyaretçilerin ve çalışan personelin gözetim ve denetim altına alınmasına yönelik değişik amaçlı tasarımlar yapılabilir. Bu güvenlik sistemleri aşağıdaki gibidir;

CCTV Sistemi;

Gereken yerlerde konumlandırılacak kameralar vasıtasıyla denetim ve gözetim altına alınacak mekanlar 24 saat boyunca izlenebilir ve kayıtları alınabilir. Kamralar, gizli, hareketli veya çok özel amaçlı olabilir. Diğer güvenlik ekipmanlarıyla koordineli çalışabilecek bu sistem, görsel kanıtlar oluşturması yönünden de oldukça etkilidir.

Mekanlara ve özel eşyalara yönelik bu dedeksiyon, saha elemanları ve merkezi güvenlik panelinden oluşur. Saha ekipmanları, infrared, pasif infrared, sonik, cam kırılma v.b. dedektörlerle manyetik kontaklardan oluşur.

Kartlı Geçişler

Girilmesine sınırlama getirilmek istenilen yerlere tesis edilebilir. Sadece kartlı ve geçiş yetkisi bulunan kişilerin geçebileceği bu sistemde, kartlar, okuyucu ünite ve merkezi üniteden oluşur. İstenildiğinde geçmişe yönelik raporlar alınabilir.Kartlar manyetik, proximity, infrared veya özel teknolojilerle üretilebilir. Tuş kodlamalı, kart okumalı ve tuş kodlamalı ekipmanlar mevcuttur.

3- Yangın Güvenliğine Yönelik Sistemler

a- Yangın Algılama ve İhbar Sistemleri

Tarihi yapıda çıkabilecek olası yangın oluşumunu zamanında algılayıp, alarma geçen bu sistem bunun yanında birçok acil fonksiyonu da yerine getirebilmelidir. Klasik optik duman, iyonizasyon duman ile tesis edilebileceği gibi, çok özel yerlere aktif duman emmeli sistemler de tesis edilebilir. Yapının özelliğine göre, klasik ve analog adresli olabilir.

Tarihi binaların özel mimari yapılarınarı nedeniyle noktasal tip dedektörlerin kullanılmasında sakıncalar olabilmektedir. Genellikle tarihi binalar yüksek tavanı olan geniş hacimlere sahiptirler. Yangının başlangıcında ortaya çıkan duman genellikle çok düşük yoğunluktadır. Bu dumanı algılayacak olan tipik noktasal dedektörleri ile ışın tipi duman dedektörleri, tarihi binaların yüksek ve özel tavan yapıları nedeniyle yetersiz kalabilmektedir.

Tesis edilmiş yangın alarm sisteminin verimli çalışabilmesi için periyodik olarak bakıma alınmalıdır. Arşiv odası, eski saray ve camilerde binanın çok eski olması ziyaretçöi akımı sırasında oluşan tozlar, noktasal dedektör veya ışın tipi duman dedektörlerinin üzerini kısa bir zamanda kaplamaktadır.

Bu ise cihazların kirlenmesini hızlandırmakta ve kalibrasyonlarını bozmaktadır. Böylelikle bu dedektörlerin bakım süreleri artmakta ve periyodları azalmaktadır.

b- Yangın Söndürme Sistemleri

Yangın kontrol panelleri ile koordineli çalışan söndürme sistemleri sulu veya gazlı olabilir. Çok hassas bölgelerde gazlı söndürme tercih edilmelidir. Ayrıca modüler taşınabilir sistemlerde mevcuttur.

1. Vagonlardaki yangın güvenlik önlemleri,
2. Tünel içinde yapılan söndürme sistemler,
3. Duman tahliye sistemleri,

Öncelikle alınması gereken bölüm vagonlardır.

1. Vagonlardaki Yangın Güvenlik Önlemleri;

Vagonlardaki yangın güvenlik önlemlerinin başında, vagonların dizaynı ve yapımı esnasında dikkat edilecek noktalar gelmektedir.

• Vagonların yapımında yanıcı olmayan malzeme kullanılmalı, özellikle plastik esaslı malzeme kullanımından kaçınılmalıdır.
• Elektrik kablolarının yangına dirençli olması, iç bölümde koltukların yanmaz veya yangına dirençli malzemeden yapılması ve kumaş kaplanmamalıdır. Böylece, vagonlar içinde oluşan bir yangınının büyümesi önlendiği gibi herhangi bir sabotaj durumunda da yangının kolayca yayılması engellenmiş olur.

Ayrıca vagonlar içinde yangın algılama ve söndürme sistemi olarak aşağıdaki konulara dikkat edilmelidir.

• Vagonlar içinde mutlaka yangın algılama sistemi olmalı, olası yangın anında uyarıyı alan makinistin istasyonlar arasında durmayıp söndürme ve kurtarma çalışmalarını kolaylaştırması için istasyona kadar makinistin gidebilmesi sağlanmalıdır.
• Vagon içinde yangın söndürme araçlarının yanında otomatik söndürme sistemlerinin tesis edilmelidir.

2. Tünel içinde yapılan söndürme sistemler,

Vagon içinde alınacak yangın önlemlerinin yanısıra tünel içinde güvenlik sistem ve araçları geliştirilmelidir. Tünel içinde tesis edilecek yangın güvenlik önlemleri ve otomatik sistemlerle beraber kurulacak yangın söndürme ve kurtarma ekiplerinin gerekli araçlarla donatılması gereklidir.

Bu konuda en önemli araçların başında karayolunda ve demiryolunda hareket edebilen, içinde suni solunum cihazı, kurtarma aletleri v.b. gereçlerin bulunduğu araç gelmektedir. Bu araçla iki istasyon arasında kalan ve yardıma ihtiyaç duyan vagonlara ulaşmak mümkün olabilmektedir.

3. Duman tahliye sistemleri,

Metro tünelleri yapılırken öncelikle ele alınması gereken konu, duman tahliye sistemleri ve havalandırma sistemleridir.

Herhangi bir noktada kalan vagonda oluşacak dumanın tünel içerisinde yayılmasını ve dumanın çıktığı noktada tahliye edilmesini sağlamak söndürme ve kurtarma çalışmalarının sağlıklı yürütülebilmesi için oldukça önemlidir.

Bu nedenle tünellerin belli noktalarında duman tahliye kapakları bulunmalıdır.